Wetgeving · Data Act
Vanaf 12 januari mag je cloudleverancier niets meer rekenen als je vertrekt
Sinds 12 september 2025 is de Europese Data Act volledig van toepassing. De meeste aandacht ging naar het deel over data uit slimme apparaten. Maar er zit een hoofdstuk in dat voor elke publieke organisatie met clouddiensten direct van belang is, en dat vrijwel niemand kent: het recht om over te stappen.
Wat je leverancier je moet bieden
Elke aanbieder van clouddiensten, of het nu infrastructuur, platform of software is, moet het je mogelijk maken om over te stappen naar een andere aanbieder of naar je eigen infrastructuur. Dat is geen commerciële gunst, het is een wettelijke plicht.
Concreet moet je contract regelen dat je opzegtermijn maximaal twee maanden is, dat de overstap daarna binnen dertig dagen wordt afgerond, en dat je data en digitale activa in een open, machineleesbaar formaat worden overgedragen. Staat dat niet in je contract, dan voldoet het contract niet aan de wet.
"Vanaf 12 januari 2027 zijn overstapkosten verboden."
Tot die datum mogen aanbieders alleen nog de directe kosten rekenen, zonder marge. Daarna niets meer. En dit geldt ook voor contracten die nu al lopen. Een leverancier die je in 2027 nog een uittreedvergoeding voorlegt, handelt in strijd met Europees recht.
Waarom dit nu belangrijk is
De Cyberbeveiligingswet vraagt sinds augustus dat je weet wat er gebeurt als je leverancier wegvalt. Het rijkscloudbeleid eist een exitplan. De Data Act is het stuk dat die twee mogelijk maakt: het geeft je het recht om daadwerkelijk te vertrekken, en haalt de financiële drempel weg.
Voor organisaties die twijfelden of een overstap wel kon, verandert dit de vraag. Het kan. De vraag is of je het contract kent, of je ooit hebt getest wat er exporteerbaar is, en of iemand het mandaat heeft om het te doen.
Wat een inkoper hiermee kan
Bij elke verlenging of nieuwe aanbesteding kun je de bepalingen uit de Data Act als eis opnemen. De Europese Commissie publiceerde in april 2025 modelclausules die je letterlijk kunt overnemen. En bij een lopend contract kun je de leverancier vragen om aan te tonen dat het contract voldoet. Doet het dat niet, dan heb je een gesprek dat je anders nooit had gevoerd.
De toezichthouder in Nederland is de ACM. Die gaat dit handhaven, maar de echte hefboom ligt bij de klant die weet wat zijn rechten zijn.
Eén test die je deze maand kunt doen
Kies je kleinste clouddienst en haal de data terug. Een dag werk. Je leert wat exporteerbaar is, in welk formaat, en wat het kost. Na 12 januari mag dat laatste niets meer zijn. En je hebt dan iets wat de meeste organisaties niet hebben: bewijs dat je eruit kunt.
Bronnen: Verordening (EU) 2023/2854 (Data Act), hoofdstuk VI, artikelen 23 tot en met 31; Europese Commissie, modelclausules cloud switching (april 2025); ACM, toezicht Data Act.