Inzicht · Aanbestedingsrecht

Open source verliest de aanbesteding. Dat hoeft niet.

Wie open source wil, strandt vaak bij de inkoop. Niet omdat het niet mag, maar omdat bestekken direct of indirect voorsorteren op een gesloten product. Een voorbeeld dat tot Kamervragen leidde: een aanbesteding die eist dat de leverancier trainingen in een specifiek videobelproduct kan geven. Dat klinkt als een neutrale eis, maar sluit alternatieven feitelijk uit.

Er zijn twee routes eromheen. De eerste: besteed het product niet aan. Open source software kun je gewoon downloaden. Sorteer daarop voor en besteed vervolgens de dienstverlening eromheen aan: implementatie, beheer, ondersteuning.

De tweede route: volg de wet, want die is er al. Sinds 2007 geldt in Nederland dat bij gelijke geschiktheid de voorkeur naar open source gaat. Kun je met de software hetzelfde bereiken, dan levert open source dus extra punten op. Recenter is het beleid "open, tenzij", vooral voor maatwerk: broncode valt onder de open overheid en moet opvraagbaar zijn, met uitzonderingen zoals staatsveiligheid.

"Bij gelijke geschiktheid gaat de voorkeur naar open source."

Het beleid is dus op orde. De praktijk is anders, en vaak simpelweg omdat inkoop er niet van op de hoogte is. Twee hardnekkige fabels helpen daarbij niet. "Wij willen gesloten software, dan kunnen we iemand verantwoordelijk houden": dat kan met open source net zo goed, via de dienstverlener. En eisen als een minimale omzet of honderd medewerkers: die mogen alleen als ze samenhangen met de opdracht en aantoonbaar noodzakelijk zijn.

Wat kan een leverancier doen? Zie je in een bestek dat er op gesloten producten of koppelingen wordt gestuurd, stel dan de vraag in de nota van inlichtingen: voldoet dit aan het aanbestedingsrecht? Die ene vraag dwingt zorgvuldigheid af. En dit speelt bij meer inkoop dan je denkt: nationale drempels beginnen vaak al rond de 30.000 euro, Europese rond de twee ton.

Aantekeningen van de sessie over aanbesteden op FOSS4G NL in Groningen, met dank aan Mathieu Paapst (Rijksuniversiteit Groningen).