Praktijk · Regionale overheden

Data Space Groningen: van overheden, door overheden

Data Space Groningen (DSG) is een federatief samenwerkingsverband van overheden en semi-overheden in Groningen, die maatschappelijke vraagstukken samen aanpakken met data. Het grootste misverstand: DSG is geen leverancier. De deelnemers zijn samen eigenaar en vormen een community die elkaars data deelt, verrijkt en er kennis uit haalt.

Het begon in 2015, toen de Nationaal Coördinator Groningen vroeg om een dataplatform voor aardbevingen. Waterschap Hunze en Aa's, gemeente Groningen, provincie Groningen en gemeente Delfzijl namen samen met Geon het initiatief voor het Gegevens Knooppunt Groningen. In 2024 kreeg het onder de nieuwe naam Data Space Groningen een vervolg: vijftien overheden en twee kennisinstellingen zeiden ja, gedreven door de wens om datagestuurd te werken.

De kern draait bewust op open source en open standaarden (GeoServer, WFS, WMS), om zo onafhankelijk mogelijk te zijn. Die onafhankelijkheid zit ook in het beheer, dat op elk moment overdraagbaar is. Alles draait geïsoleerd via Docker op een server bij de RUG, en de inrichting dient als sjabloon voor soortgelijke initiatieven elders. Waar een bronhouder alleen propriëtair kan aanleveren, wordt daar een tijdelijke tussenstap voor gemaakt.

"Van overheden, door overheden."

Eerlijk over de obstakels: in het begin bouw je aan netwerkinfrastructuur zonder tastbaar resultaat, en lever je soms data aan producten waar je zelf niet meteen iets aan hebt. Dan wordt de meerwaarde van samenwerken niet gelijk gezien, en haken organisaties soms af. Corona bracht het initiatief in de problemen toen gezamenlijk overleg wegviel. Het kantelpunt kwam toen het voormalige knooppunt dreigde om te vallen: niemand wilde de stekker eruit trekken.

Waarom federatief? Omdat bronhouders eigenaar blijven van hun eigen data, met duidelijkheid over eigenaarschap en regie. Het is het model van de basisregistraties, waarin elke organisatie zijn eigen gegevens onderhoudt en delen een gezamenlijk belang is. En de onafhankelijke positie is voor DSG juist wat het legitiem maakt: een grote overheidspartij heeft vaak een eigen belang, en is daardoor minder neutraal.

Wat het oplevert? Neem de waterketenkaart: veertien gemeenten, twee waterschappen en twee waterbedrijven in één gebiedsdekkende kaart. Door volgens gedeelde standaarden te werken maakte vooral de datakwaliteit een sprong, en werd data bruikbaar over gebiedsgrenzen heen. De les voor wie nog twijfelt: data hoeft niet perfect te zijn om gedeeld te worden. Juist door te delen en samen afspraken te maken wordt ze beter.

Data Space Groningen deelt zijn aanpak bewust als sjabloon. Overweeg je hier zelf mee te beginnen, dan ligt er dus een uitgewerkt voorbeeld om van te leren.

Met dank aan Bert, Jetske en Harm van Geon bv voor het gesprek. Meer weten of aansluiten? Kijk op dataspacegroningen.nl.