Nieuws · Frankrijk en Nederland

Frankrijk zet de klok. Nederland ook, maar zonder geld.

De Franse digitale dienst DINUM kondigde in april 2026 aan dat 2,5 miljoen overheidscomputers Windows verruilen voor Linux. Het is de grootste vrije-softwaremigratie ooit door een Europese overheid. Elk ministerie moet voor het najaar van 2026 een migratieplan indienen. Geen aanbeveling, maar een verplichting, van bovenaf en over alle departementen tegelijk.

En het gaat verder dan het besturingssysteem. Ook Teams, Zoom en Dropbox gaan eruit, ten gunste van eigen, op open source gebaseerde alternatieven. Frankrijk en Duitsland bouwden samen al Docs, een alternatief voor Google Docs.

De voor de hand liggende tegenwerping is: en al die Windows-applicaties dan? Dat is precies waar het eerder misging. Duitsland probeerde het met München, jarenlang geroemd, en draaide uiteindelijk terug naar Windows omdat losse applicaties en werkprocessen bleven haken. Frankrijk trekt daar een les uit: niet per stad of per afdeling, maar over de hele linie tegelijk, met een migratieplan per ministerie.

"En al die Windows-applicaties dan?"

Dat die vraag opduikt is dus geen argument tegen. Het is het argument voor een aanpak die verder gaat dan het besturingssysteem. Juist ook weg van de afhankelijkheid van al die losse applicaties, in samenhang aangepakt in plaats van een voor een.

En Nederland? Daar tikt sinds juli de klok

Lange tijd was het Nederlandse antwoord vooral beleid op papier: "open, tenzij" sinds 2020, met een praktijk die de andere kant op bewoog. Dat is per 3 juli 2026 veranderd. Op die dag stelde de ministerraad het herziene rijksbrede cloudbeleid vast, en daarin staan voor het eerst harde termijnen.

Wat er verandert, op hoofdlijnen. Het beleid geldt voortaan voor de hele rijksoverheid, met uitzondering van de Hoge Colleges van Staat en Defensie. Voor bestaand cloudgebruik dat niet aan de nieuwe eisen voldoet geldt een overgangstermijn van vier jaar, dus tot medio 2030. Opslag en verwerking in de publieke cloud wordt beperkt tot de Europese Economische Ruimte, met versleuteling. En voor e-mail en documentbeheer wordt de publieke cloud afgeraden: bestaande oplossingen worden gemigreerd.

Daar komt een verplichting bovenop die makkelijk over het hoofd wordt gezien. Organisaties moeten een gedetailleerd exitplan opstellen, niet alleen voor een geplande overstap maar ook voor het scenario waarin een clouddienst op korte termijn wegvalt. Dat exitplan moet worden gemeld bij CIO Rijk. Met andere woorden: je moet kunnen aantonen dat je eruit kunt.

De opdracht is er. Het geld niet.

En daar zit de kern. In het coalitieakkoord zijn voor deze herziening geen extra middelen beschikbaar gesteld. Het beleid moet worden ingepast binnen bestaande begrotingen, en de brief erkent zelf dat de implementatie daardoor langer kan duren, dat er scherpe keuzes gemaakt moeten worden en dat er waar nodig geherprioriteerd wordt.

"Er zijn geen extra middelen beschikbaar gesteld."

Dat is precies het patroon dat in dit onderzoek steeds terugkomt. Het ligt zelden aan de techniek en zelden aan het beleid. Het loopt vast op capaciteit, prioriteit en de vraag wie zich eigenaar voelt van de stap. Een termijn van vier jaar klinkt ruim, maar voor een organisatie die haar hele e-mail en documentbeheer bij een Amerikaanse aanbieder heeft ondergebracht, is dat kort.

Wat dit betekent voor gemeenten, provincies en waterschappen

Nu geldt het beleid alleen voor het Rijk. Maar in dezelfde brief kondigt de staatssecretaris aan op korte termijn met de medeoverheden te willen komen tot een overkoepelend overheidsbreed cloudbeleid, met als argument dat de problematiek bij gemeenten, provincies en waterschappen niet anders is.

Voor wie daar werkt is dat het signaal om nu te beginnen. Niet met migreren, maar met weten waar je staat: welke contracten heb je, onder welke jurisdictie vallen ze, en kun je eruit als het moet. Dat inzicht heb je sowieso nodig, ook als je uiteindelijk niets verandert.

Bronnen: Kamerbrief Herziening Rijksbreed Cloudbeleid 2026 (26 643, nr. 1541, 3 juli 2026) en berichtgeving over de Franse migratie.

Lees de Kamerbrief